Ψέματα θα σου πω

Ψέματα θα σου πω

Η χρήση του ψεύδους και η εκφορά της αλήθειας αποτελούν ζητήματα τα οποία προβληματίζουν, επηρεάζουν και διαμορφώνουν τις ανθρώπινες σχέσεις. Η εμπιστοσύνη χτίζεται με αλήθειες και απειλείται από ψέματα. Ξέρουμε, όμως, πότε πράγματι λέμε αλήθεια;

Τα διπλά μηνύματα

Quiz: «Για να είμαι ειλικρινής, σου είπα ψέματα».

Αυτός ο άνθρωπος είναι ειλικρινής ή ψεύδεται;

Η «διπλή» επικοινωνία αφορά σε ένα επικοινωνιακό δίλημμα, όπου ένα άτομο λαμβάνει δύο αντικρουόμενα μηνύματα, σε δύο διαφορετικά επίπεδα. Πρόκειται για μία συνθήκη στην οποία υπάρχει αμφιθυμία, σύγχυση ή αμφιβολία. Ως εκ τούτου, το άτομο που εμπλέκεται σε μία τέτοια συνδιαλλαγή δεν μπορεί να ζητήσει διευκρινίσεις, να εκφράσει ανοιχτά τα συναισθήματά του, να λύσει το γρίφο, να αποφασίσει.

Quiz: «Θέλω να είσαι ανεξάρτητος»

Τι πρόβλημα υπάρχει με την παραπάνω φράση;

Ας υποθέσουμε ότι η παραπάνω έκφραση αφορά στην επιθυμία ενός γονέα προς το παιδί του: ζητά από εκείνο να αυτενεργεί, να είναι ανεξάρτητο στη ζωή. Αν το παιδί υπακούσει στην εντολή του γονέα του, δηλαδή αποπειραθεί να γίνει ανεξάρτητο, τότε θα υπακούσει στον γονέα του και θα ακολουθήσει αυτό που εκείνος του προτείνει – άρα θα λειτουργήσει υποτακτικά. Αν το παιδί δεν υπακούσει στην παραπάνω εντολή ανεξαρτητοποίησης και επιδείξει υποτέλεια και εξάρτηση από το γονέα, θα εναντιωθεί στην επιθυμία αυτού. Σε κάθε μία από τις δύο περιπτώσεις, το παιδί είναι αδύνατον να καταφέρει να ανταποκριθεί επαρκώς στο εκφραζόμενο αίτημα  μη γνωρίζοντας τι πραγματικά χρειάζεται να κάνει, να στηριχτεί στις δυνάμεις του ή να παραμείνει εξαρτώμενο, είναι πιθανό να επιλέξει μία ενδιάμεση θέση, αδιαφορίας, αναβλητικότητας, μη ενέργειας.

Η αυτονόμηση ενός παιδιού, επιθυμία αλλά και φόβος κάθε γονέα, μπορεί να εκφράζεται με ένα συγκεχυμένο τρόπο και να έχει αμφισβητούμενο αποτέλεσμα.

Τα διπλά μηνύματα προκαλούν σύγχυση, άγχος ή θυμό στον αποδέκτη τους. Έχοντας επίγνωση των διπλών μηνυμάτων που στέλνουμε ή αποδεχόμαστε, μπορούμε να αποφύγουμε ένα συναισθηματικό αδιέξοδο.

Τα ανείπωτα μηνύματα

Οι ενήλικες, όταν βρίσκονται δίπλα σε παιδιά, εμφανίζουν μία παράδοξη πεποίθηση: θεωρούν ότι οι ίδιοι δύνανται να αποκρύπτουν από εκείνα το συναισθηματικό αντίκτυπο ενός σημαντικού γεγονότος. «Το παιδί δεν το ξέρει», λένε συχνά και νομίζουν ότι ο ανήλικος έχει άγνοια ενός συμβάντος, μίας συζήτησης ή μίας επερχόμενης κρίσης.

Πράγματι, όσο κι αν επιμένει η λαϊκή ρήση, οι τοίχοι δεν έχουν αυτιά. Από την άλλη, τα συναισθήματα των ανθρώπων δεν παραμένουν σιωπηλά. Η λύπη, το άγχος, ο φόβος και ο θυμός μοιάζουν με συστατικά του αέρα, ο οποίος υπάρχει στο χώρο. Χρωματίζουν απλές λέξεις και φράσεις με ένταση, υπονοούν αγωνία για το μέλλον και αφήνουν αιχμές που δεν γίνονται κατανοητές με βάση τα δεδομένα του παρόντος. Ας φανταστούμε, λοιπόν, πώς είναι για κάποιον να αφουγκράζεται την ένταση, χωρίς να διαθέτει πληροφορίες γύρω από το λόγο για τον οποίο αυτή υπάρχει: ποιες οι πιθανότητες αυτή να φανερωθεί;

Σύμπτωμα, το φανερό

Τα συναισθηματικά συμπτώματα, όπως το άγχος, η θλίψη, ο πανικός και ο φόβος, έρχονται να καταδείξουν συχνά κάτι που θεωρούσαμε ότι δεν υπάρχει, δεν είναι σημαντικό ή το έχουμε ήδη επιλύσει. Σε μία οικογένεια, τα συμπτώματα συχνά εκφράζονται από τα παιδιά. Σχολική φοβία, δυσκολίες σχετιζόμενες με τον ύπνο και την τροφή, εξαρτήσεις και έντονο άγχος αποτελούν παραδείγματα έντονων συμπτωμάτων. Όσο και αν αυτά δημιουργούν περίσσεια αγωνία, δεν αποτελεί επίλυσή τους η αποφυγή της αντιμετώπισης αλλά η ειλικρινής συζήτηση και η αξιοποίηση υπηρεσιών συμβουλευτικής για το άτομο και την οικογένεια.

Η μη λησμονιά

Κατά τον Πλάτωνα, η αλήθεια ήταν η απουσία της λήθης, δηλαδή η κατάσταση κατά την οποία τα πράγματα δεν έχουν λησμονηθεί, άρα είναι γνωστά και φανερά. Μερικές φορές, είναι δύσκολο για κάποιον να είναι σαφής, ξεκάθαρος, ειλικρινής. Μερικές φορές, είναι δύσκολο για έναν γονέα να γνωρίζει τι είναι το καλύτερο για το παιδί του, τον ίδιο και την οικογένεια. Δεν χρειάζεται να είναι (παντο)γνώστης, ούτε σοφός. Η αλήθεια χρειάζεται χρόνο και επεξεργασία για να κατασκευαστεί.